Medicinale Cannabis in Nederland: Waarom 93% Buiten de Officiële Zorg Valt

Vandaag publiceert het Trimbos-instituut baanbrekend onderzoek dat een scherp licht werpt op een opvallende tegenstrijdigheid in het Nederlandse cannabisbeleid. Terwijl medicinale cannabis al sinds 2003 legaal verkrijgbaar is via de apotheek, blijkt dat maar liefst 93 procent van de mensen die cannabis voor gezondheidsredenen gebruiken, dit buiten de officiële zorgkanalen om doet. Dit roept de vraag op: hoe kan het dat een legaal medicijn voor zo weinig patiënten bereikbaar is?

De Cijfers: Een Half Miljoen Gebruikers, Slechts Zevenduizend Recepten

Het onderzoek van het Trimbos-instituut, uitgevoerd onder ruim duizend deelnemers, schetst een helder beeld van de Nederlandse situatie. Naar schatting gebruiken ongeveer vijfhonderdduizend Nederlanders cannabis om lichamelijke of psychische klachten te verlichten. Van deze grote groep ontvangt slechts een fractie – zo’n zevenduizend patiënten – cannabis daadwerkelijk op doktersrecept.

Waar halen al die andere gebruikers dan hun cannabis? Het antwoord is even logisch als problematisch: de coffeeshop om de hoek of eigen kweek. Dit zorgt voor een situatie waarin mensen met serieuze gezondheidsklachten gedwongen worden om hun medicatie via niet-medische kanalen te verkrijgen.

Wist je dat? Nederland was in 2003 het eerste land ter wereld dat medicinale cannabis via apotheken beschikbaar stelde. Toch loopt ons land nu achter op landen als Duitsland als het gaat om toegankelijkheid voor patiënten.

Voor Welke Klachten Wordt Cannabis Gebruikt?

De deelnemers aan het Trimbos-onderzoek geven aan cannabis te gebruiken voor een breed scala aan aandoeningen. De meest voorkomende zijn chronische pijn en slaapproblemen, maar de lijst is veel uitgebreider. Opvallend is dat driekwart van de gebruikers cannabis inzet voor meerdere klachten tegelijkertijd.

De deelnemers rapporteren dat cannabis hun klachten aanzienlijk vermindert en bijdraagt aan een betere levenskwaliteit. Dit verklaart waarom mensen doorgaan met gebruik, ook al moeten ze daarvoor naar de coffeeshop in plaats van de apotheek.

De Vier Grote Drempels voor Medicinale Cannabis op Recept

Waarom krijgen zo weinig mensen medicinale cannabis via de officiële weg? Het Trimbos-onderzoek identificeert vier hoofdoorzaken die samen een bijna onneembare barrière vormen voor veel patiënten.

Drempel 1: De Financiële Last

Sinds 2018 vergoedt de zorgverzekering medicinale cannabis niet meer. Voor iemand met chronische klachten die regelmatig cannabis nodig heeft, kunnen de kosten oplopen tot honderden euro’s per maand. Juist de mensen die baat hebben bij medicinale cannabis – vaak met langdurige aandoeningen – werken niet of minder en moeten rondkomen van een beperkt inkomen. De coffeeshop is dan simpelweg betaalbaarder.

Drempel 2: Gebrek aan Kennis bij Artsen

Projectleider Lisa Strada van het Trimbos-instituut benoemt een fundamenteel probleem: medicinale cannabis maakt geen standaard deel uit van de medische opleiding. Er zijn bovendien weinig mogelijkheden voor bijscholing. Dit betekent dat veel huisartsen en specialisten simpelweg niet weten hoe ze cannabis moeten voorschrijven, welke variëteiten geschikt zijn voor welke klachten, en hoe ze de dosering moeten bepalen.

Citaat onderzoeker: “Medicinale cannabis is niet een standaard onderdeel van de medische opleiding en er zijn weinig mogelijkheden voor bijscholing” — Lisa Strada, Trimbos-instituut

Drempel 3: Stigma en Schroom

Veel patiënten durven hun arts niet te vragen naar cannabis als behandeloptie. Ze vrezen om als verslaafde te worden gezien of om niet serieus genomen te worden. Dit stigma werkt twee kanten op: sommige artsen reageren ook daadwerkelijk afkeurend wanneer een patiënt vraagt om behandeling met cannabis, zelfs als conventionele behandelingen niet hebben gewerkt.

Drempel 4: Beperkt Aanbod

Op dit moment zijn er in Nederland slechts vijf variëteiten medicinale cannabis beschikbaar op recept. Dit terwijl ieder lichaam anders reageert op cannabis en variaties in de plantsamenstelling de werking sterk beïnvloeden. In de coffeeshop is de keuze veel groter, waardoor patiënten makkelijker kunnen experimenteren om te ontdekken wat voor hen werkt.

De Risico’s van Cannabis uit de Coffeeshop

Hoewel de coffeeshop een toegankelijk alternatief biedt, brengt dit wel risico’s met zich mee die bij medicinale cannabis uit de apotheek niet spelen. Het Trimbos-onderzoek benadrukt een aantal belangrijke punten waar medicinale gebruikers rekening mee moeten houden.

Ten eerste hebben gebruikers in de coffeeshop vaak geen duidelijk inzicht in de exacte THC- en CBD-gehaltes van hun product. Alleen binnen het lopende wietexperiment in tien gemeenten is deze informatie beschikbaar via labwaarden op de verpakking. Voor mensen die cannabis medicinaal gebruiken en een consistente dosering nodig hebben, is dit een reëel probleem.

Daarnaast kunnen patiënten met een verzwakt immuunsysteem extra kwetsbaar zijn voor bacteriën, schimmels en gisten die in cannabis kunnen voorkomen. Medicinale cannabis uit de apotheek ondergaat gammastraling om deze te elimineren – een behandeling die coffeeshopproducten niet krijgen.

Tot slot roken de meeste Nederlandse cannabisgebruikers hun cannabis samen met tabak. Vanuit gezondheidsoogpunt is verdampen of het innemen van cannabisolie een veel betere keuze. Bij coffeeshops in Haarlem en elders kun je tegenwoordig steeds vaker ook vaporizers en accessoires voor rookloze consumptie vinden.

Wat Patiënten Eigenlijk Willen

Het onderzoek toont aan dat de meeste medicinale cannabisgebruikers liever via de officiële zorg hun cannabis zouden verkrijgen. De redenen zijn begrijpelijk: gegarandeerde kwaliteit, duidelijkheid over de inhoud, en het niet hoeven afhankelijk zijn van coffeeshops of andere bronnen.

Lisa Strada vat het treffend samen: “Dit zijn patiënten met vaak ernstige en langdurige gezondheidsklachten. Ze willen, net als iedereen, toegang tot een medicijn waarvan ze weten dat het hen helpt, in plaats van het via ongereguleerde bronnen te moeten halen. Voor hen is het frustrerend om te weten dat medicinale cannabis legaal is in Nederland, maar dat ze er geen toegang toe hebben.”

Verandering in Aantocht: Nieuw Beleid op Komst

Er gloort hoop aan de horizon. Belangrijke beleidswijzigingen voor medicinale cannabis staan gepland voor 2026. Een aanstaande wijziging van de Opiumwet zou de wettelijke positie van het Bureau Medicinale Cannabis herzien en meer ruimte creëren voor andere partijen binnen de keten.

Concreet betekent dit dat Bedrocan niet langer de enige leverancier van medicinale cannabis zal zijn. Meer leveranciers kunnen leiden tot een breder productaanbod, mogelijk lagere prijzen door concurrentie, en uiteindelijk betere toegankelijkheid voor patiënten.

Tegelijkertijd bevestigde het nieuwe coalitieakkoord van D66, CDA en VVD dat het Experiment Gesloten Coffeeshopketen wordt voortgezet en geëvalueerd. Dit experiment, waarbij de hele keten van teelt tot verkoop legaal en gecontroleerd verloopt, kan op termijn ook bijdragen aan betere informatie over cannabisproducten voor alle gebruikers, inclusief degenen die het medicinaal gebruiken.

Praktische Tips voor Medicinale Gebruikers in Haarlem

Ben je inwoner van Haarlem of omgeving en gebruik je cannabis voor medicinale doeleinden? Dan zijn er enkele praktische stappen die je kunt overwegen.

Allereerst: het gesprek met je huisarts hoeft niet ongemakkelijk te zijn. Bereid je voor door concrete informatie mee te nemen over je klachten en waarom je denkt dat cannabis helpt. Wees open over je huidige gebruik en vraag naar de mogelijkheden. Steeds meer artsen staan hier welwillend tegenover.

Als een recept niet haalbaar blijkt, let dan bij je aankopen in de coffeeshop goed op consistentie. Kies dezelfde soort en vraag naar de kenmerken. Goede coffeeshops in Haarlem kunnen je informeren over de eigenschappen van hun producten en wat geschikt kan zijn voor jouw situatie.

Overweeg ook alternatieve consumptievormen. Een vaporizer is een gezonder alternatief voor roken met tabak en geeft je meer controle over de dosering. Cannabisolie biedt eveneens mogelijkheden voor wie de longen wil ontzien.

Conclusie: Een Systeem dat Verbetering Nodig Heeft

Het Trimbos-onderzoek maakt pijnlijk duidelijk dat er een kloof gaapt tussen de beschikbaarheid van medicinale cannabis op papier en de werkelijke toegankelijkheid in de praktijk. Vijfhonderdduizend Nederlanders die cannabis gebruiken voor hun gezondheid verdienen betere opties dan nu beschikbaar zijn.

De oplossingen liggen voor de hand: herstel van de vergoeding, betere opleiding van artsen, vermindering van stigma, en uitbreiding van het productaanbod. De geplande beleidswijzigingen in 2026 kunnen een eerste stap zijn, maar er is meer nodig om medicinale cannabis werkelijk toegankelijk te maken voor iedereen die er baat bij heeft.

Tot die tijd blijft de coffeeshop voor veel medicinale gebruikers de meest praktische optie. Het is aan de sector om deze verantwoordelijkheid serieus te nemen door goede voorlichting te geven en kwaliteit te waarborgen.

—